Bir kutu konserveyle dilencileştirilenler: ‘Devlet bize erzak vereceğine iş imkanı sağlasın’

Bir kutu konserveyle dilencileştirilenler: ‘Devlet bize erzak vereceğine iş imkanı sağlasın’

‘Pandemi Döneminde Derin Yoksulluk ve Haklara Erişim Araştırması’, tek göz odalı evde 7-8 kişi yaşayanların, geçimini günlük işlerle sağlayanların, evinde suyu akmayanların, sağlıklı ve dengeli beslenmek bir yana karnını doyuramayanların, televizyonu, tableti, interneti olmayanların yaşamlarına ayna tutuyor

Derin Yoksulluk Ağı, Heinrich Böll Stiftung Derneği ve Açık Alan Derneği ortaklığında hazırlanan ‘Pandemi Döneminde Derin Yoksulluk ve Haklara Erişim Araştırması’ hayli derin ekonomik krizin pandemiyle birleşerek işçi ve emekçilerin hayatlarını nasıl bir cehenneme dönüştürdüğünün çarpıcı ifadesi. İşçi ve emekçiler pandemiyle birleşen krizin yarattığı enkazın altından nefes almaya çalışıyor. Kimisi işini kaybediyor, kimisi işini kaybetmemek için canını ortaya koyuyor. Zaten bir işi olmayan, hayatlarını gündelik işlerle zar zor idame ettirenler, çöp toplayarak yaşamaya mecbur olanlar, çiçekçiler, seyyar satıcılar, tavlacılar, evde boncuk dizerek kuruşu kuruşa ekleyenler, çocuklarını okullardan alıp işe koşmak zorunda kalanlar, bebeklerinin mamasını-bezini almaya kuruş yetiremeyenler… ise pandemiyle gelen yasaklarla hepten açlığa, evsizliğe mahkum edildiler.

Sokağa çıkma yasaklarının başlamasıyla hiçbir geliri olmayan bu kesimler için hayat yaşanmaz oldu.

Ataşehir, Beyoğlu, Çekmeköy, Fatih, Şişli, Ümraniye, Avcılar, Esenyurt, Üsküdar, Sancaktepe, Sultangazi ve Sultanbeyli ilçelerinden toplam 103 haneyle yüz yüze yapılan görüşmelerle hazırlanan ‘Pandemi Döneminde Derin Yoksulluk ve Haklara Erişim Araştırması’ tam da kent yoksullarının da yoksulu bu kesimlerin dramını ortaya koyuyor. İstanbul’un 34 ilçesinde yapılan yardımlardan yola çıkılarak hazırlanan raporda ulaşılan Şişli’nin en çok haneye yardım edilen ilçe olduğu, onun arkasından 239’la Beyoğlu ve 139 haneyle de Fatih’in geldiği kaydediliyor.

Daha çok belediyeler, çeşitli sivil dayanışma ağları, kaymakamlıklar üzerinden yapılan yardımlar ise kimi zaman bir konserve kutusuna inecek kadar insanlık onurunun çiğnendiği meblağlara denk düşüyor.

‘Erzak vereceklerine iş versinler!’

Dilencileştirme siyasetinin bu en düşkün biçimlerine karşı raporun hazırlanması sürecinde görüşülen Meltem (Beyoğlu) “Benim evde düzenli çalışanım olsa devletten niye yardım isteyim? Devlet bize erzak vereceğine iş imkânı sağlasın. Konfeksiyon olsa, iş alanları olsa çalışırlar. Çalışsalar devlete muhtaç olmazlar” güvencesizliğin, işsizliğin, sosyal haklar yerine dilencileştirme politikalarının konulmasına olan isyanını dile getiriyor.

‘Biz gündelikçiyiz, dışarı çıkmayınca aç kalıyoruz’

Rapor, resmi olarak mart ayında ilk koronavirüs vakasının görülmesinin ardından 10 Nisan itibariyle başlayan sokağa çıkma yasaklarının hiçbir güvencesi olmayan bu toplumsal kesimlerin bu süreçte neler yaşadıklarını ortaya koyduğu gibi, çözüm önerileri de getiriyor. Yaşadıkları hayatın özetiniyse görüşmecilerden Çandar’ın “Biz gündelikçiyiz, dışarı çıkamayınca aç kalıyoruz” cümlesi oluşturuyor.

Çiçek satarak, kağıt toplayarak, seyyar satıcılık yaparak, tekstilde ya da başka şekillerde kayıt dışı çalışan, günlük geçinen, düzenli bir geliri olmayan ya da asgari ücretle çalışanların yaşamlarını mercek altına alan raporda, birçoğunun öğün atlamak zorunda kaldıkları, evlerini kaybettikleri, çocuklarını okuldan alarak çalıştırdıkları, faturalarını ödeyemedikleri, ısınamadıkları, çöplerden bile toplayacak bir şey bulamadıklarını, hastanelere gidemedikleri çarpıcı bir şekilde dile getiriliyor. O kadar ki, çocukların mama yerine şekerli su içirildiğini söyleyecek kadar…

Gider çok, gelir yok 

Görüşme yapılan 103 haneden 38’inde evde 1-4 arası kişinin, 56’sında 5-8 arası kişinin, 9 hanede ise evde 8 ve üstü kişinin yaşadığı belirtildi. Görüşmecilerin yüzde 64’ü kira, yüzde 99’u gıda, 49’u bebek, 93’ü fatura, yüzde 27’si kredi borcu/borçları gibi düzenli gideri olduğunu ifade ediyor. Sabit giderlerine rağmen hanede düzenli işe sahip olanların sayısı ise yüzde 18’de kalırken, yüzde 64’ü günlük işlerde çalışıyor, geri kalan yüzde 18’i ise herhangi bir işte çalışmıyor.

‘Çöpten geçiniyoruz’

Yüzde 42’sinin kağıt/hurda ve naylon toplayıcılığı, yüzde 15’inin tekstil işçiliği, yüzde 8’inin temizlik işçiliği, yüzde 7’sinin seyyar satıcılık, yüzde 7’sinin çiçekçilik, yüzde 3’ünün müzisyenlik yaptığı, yüzde 16’sının ise diğer alanlarda çalıştığını ifade eden katılımcılar, ortalama aylık gelirlerini 700-800 TL civarında olduğunu dile getiriyor. Buna rağmen yüzde 82’sinin kira, faturalar, gıda gibi en az üç sabit gideri bulunuyor. Görüşmecilerden Ruhşen, “Günlük iş bulunca onu yapıyor, inşaat işi olur, hamallık olur. O parayla faturaları denkleştirip ödüyoruz.” diye belirtirken, Nurdan adındaki görüşmeci de “Ben çocuklar uyuyunca boncuk işi yapıyorum, satabilirsem onları satıyorum. Üç beş biriktiriyorsak onlarla geçiniyoruz” diye belirtiyor. Nur ise yaşamlarını “Ben çocuklara bakıyorum şimdi. Hiçbir gelirimiz yok, çöpten geçiniyoruz” sözleriyle özetliyor.

Mesleğimiz elimizden gitti’

Belediyelerin geri dönüşüm merkezleri kurması, ikinci el kağıt ve hurda fiyatlarının düşmesinden kaynaklı yaptıkları işin geleceğinden kaygı duyan görüşmeciler, günlük gelirle geçinmenin zorluklarına vurgu yapıyor. Nursu isimli katılımcı, “Doğru düzgün çöplerden bir şey çıkmıyor artık. Belediye topluyor zaten. Ee sana ne kalıyor? Bu sefer de geçimimizi sağlayamıyoruz. Çöpte hayat bitti artık. Eskiden çöpten giyim eşyası çıkıyordu, onları alıp giyiyoruz.” derken, Yaznur, “Bizim mesleğimiz elimizden gitti. geri dönüşümler var artık bu işi de elimizden alacaklar.” diyor.

Çocuklar çalışmak zorunda bırakılıyor 

Görüşme yapılan hanelerden yüzde 6’sında hanede sadece çocuklar, yüzde 7’sinde ise yetişkinler ile birlikte çocuklar çalışıyor. Yüzde 8’inde sadece anne, yüzde 44’ünde sadece baba, yüzde 5’inde hanedeki diğer yetişkin, yüzde 7’sinde ise hiç kimse çalışmıyor. Görüşülen ailelerin yüzde 13’ünde çocukların çalıştığı ifade ediliyor. Yüzde 66,9’u günlük işlerde çalışıp pandemi döneminde çalışamadığını belirtirken, yüzde 16,1’i işten çıkarıldığını, yüzde 10,1’i ücretsiz izne çıkarıldığını, yüzde 5,9’u bir değişiklik olmadığını söylüyor.

‘Bu millet ne yiyecek ne içecek’  

Günlük besin ihtiyaçlarını o günlük kazançla alabildiklerini vurgulayan aileler, çalışamadıklarında açlığın kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Çandar, “Biz gündelikçiyiz, dışarı çıkamayınca aç kalıyoruz.” diye belirtirken, Mehmet ise sokağa çıkamama halini şöyle ifade ediyor: “Yapıyorsun günlük kazancını dönüyorsun evine o günün ekmeğini yemeye. Sonra yarın yine aynı. E noldu pandemi çıktı sokakta hiçbir şey satamaz olduk. Zaten kıt kanaat geçiniyorduk, diyelim iki gün çiçeğe çıkamadım aç kaldığımız oluyordu ama kendimizi toparlıyoduk, çünkü biliyorduk yarın öbürsü gün çıkıcaz. Ama şimdi noldu? Sokakta hiçbirşey sattırmaz oldular. Bir de üstüne sokağa çıkmayı yasak ettiler. Bu millet ne yiyecek de ne içecek?

Yüzde 64’ü kirada kalıyor 

Görüşülen ailelerden yüzde 64’ü kirada, yüzde 26’sı ev sahibi ya da oturduğu evde kira ödemiyor, yüzde 10’u ise baraka/konteyner ya da çadırda yaşıyor. Bu kişilerin yüzde 38’i pandemi döneminde evlerini kaybetme riski yaşadığını belirtiyor.  Sevim isimli katılımcı, “Kaybettik zaten, evden atıldık. Ev eşimin dedesinin eviydi kira vermiyorduk. Bu pandemi zamanı attı bizi evden, dedi para lazım, kiraya vericem. Dedem bizi evden atana kadar her şey normaldi. Tamam zorlanıyordu, ediyordu ama yaşıyorduk.” diyor. Didem ise, şunları söylüyor: “Elektriğim, suyum, kiram birikince ev sahibi beni çıkardı. Ben de buraya (Şişli) geldim.

Öğün atlatarak yaşamı sürdürüyorlar 

Temiz suya erişim sorunu yaşayan ailelerin yüzde 56’sı ısınmak için soba kullandığını ifade ediyor. Birçok hanede evi ısıtılması için odun, kömür veya soba bulmakta zorlandığı belirtilen raporda, yüzde 84’ü yeterli miktarda besine ulaşmadığını beyan ediyor. En çok makarna, pilav, baklagil, kahvaltılık ve ekmek tüketen aileler, pandemi döneminde gıdaya erişimin açlık düzeyinde olduğuna dikkati çekiyor. Görüşme yapılan kişilerin yüzde 38’i her gün öğün atlamak zorunda kaldığını, yüzde 32’si haftada birkaç gün öğün atladığını, yüzde 8’i ayda birkaç gün öğün atladığını, yüzde 20’si ise hiç öğün atlamak zorunda kalmadığını aktarıyor. Sokağa çıkma yasaklarında yaşadığı zorluğu anlatan Özden, “Oturdum, ekmek aradım bulamadım kapalıydı. Bir abla gördü o ekmek verdi.” diye belirtiyor. Ailelerin birçoğu bu süreçte mahalledeki esnafa borçlandığını anlatıyor.

Sosyal güvence yok, ilaca erişilmiyor 

Hanelerdeki yetişkinlerin yüzde 20’si genel sağlık sigortasından yararlanıyorken, yüzde 46’sı yeşil karttan yararlanıyor. Yüzde 32’si ise herhangi bir sağlık güvencesine erişemiyor. Düzenli ilaç kullanan 92 kişiden yüzde 41’i sağlık güvencesi olmadığı için, yüzde 34’ü ise sağlık güvencesi karşılamadığı için ilaçlarını düzenli bir şekilde alamadığını belirtmekte. 103 haneden 61 kişi psikolojik desteğe ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Araştırmada hanelerin yüzde 65’i maske ve kolonyaya rahatlıkla erişemediği kaydedildi.  Hanelerin 73’ünde okula giden toplamda 141 çocuk bulunuyor ve bu çocukların eğitimden kopma risklerine işaret ediliyor. Çocukların yüzde 57’si uzaktan etiğimi bilgisayar, internet, tablet gibi çeşitli sebeplerden kaynaklı takip edemiyor.

‘Fatih Belediyesi’nden bir kutu konserve geldi’ 

Ailelerin yüzde 49,5’i düzenli destek aldığını, desteğin yüzde 40’ı İBB’den, yüzde 36’sı bireysel kişilerden, yüzde 28’i kaymakamlıktan, yüzde 26’sı diğer devlet kurumlarından, yüzde 20’si ise yaşadıkları ilçe belediyesinden olduğu belirtiliyor. Aldıkları desteğin miktar ve büyüklüğüne ilişkin Aydan, “Fatih Belediyesi’ne başvurdum sade 1 konserve kutu et geldi.” derken, Dildar, “Beyoğlu Belediyesi’nden 6 ayda bir 180 TL gıda kartı aldık.” diye belirtiyor. Serhat ise, “İBB bana yatırıyorl 100 lira, 3 çocuğum var bir tane peynir alamıyorum onunla.” diyerek gelen desteğe vurgu yaptı.

‘İnanılmaz, korkunç boyutlarda yoksulluk’

Derin Yoksulluk Ağı ekibinden Hacer Foggo, sokağa çıkma kısıtlamaları ile birlikte yoksulluğun daha da derinleştiğini söylüyor. Devletin ve belediyelerin bir an önce stratejik bir plan yapması gerektiğinin altını çizen Foggo, “Biz bu sorunu çözemeyiz. Biz burada can çekişen insanlara dikkat çekiyoruz. 11 Mart’ta evde kal çağrısı yapıldı. 18 Mart’tan bugüne kadar destekçilerimiz aracılığıyla gıda göndermeye devam ediyoruz. Bizim dayanıştığımız ailelerin hiçbir güvencesi yok. Günlük yevmiye ile çalışan insanlar ve bu sokağa çıkma yasakları ile beraber daha da derinleşti. İnanılmaz. Korkunç” ifadelerini kullandı.

‘Sadece çocukların çalışarak geçindirdiği haneler var’

Çocukların psikolojilerinin kötü etkilendiğini belirten Foggo şöyle konuştu: “Sadece çocukların çalışarak ev geçindirdiği olduğunu biliyorum. İnanılmaz bir travma. Birçok çocuk okulu bıraktı. İnanılmaz bir kuşak var karşımızda. Bu yoksulluğun kat be kat arttığını gösteriyor. Ne belediyelerin ne devletin stratejik bir politikası var. Bir yıllık şartsız gelir dışında başka bir çaresi yok. Yoksulluğun yükselişini sahada gözlemledik. Son 4 aydır inanılmaz telefonlar alıyorum. Bu kadar kötü bir dönem hayatımda görmedim. Bir aile 45 günlük bebeğiyle sokakta kalıyor. İki tane ailede çocukları eve bakıyor. Hiçbir yerden yardım gelmiyor bu insanlara. Belediyelere başvurduk ancak herhangi bir yardım yapılmadı. Bütün belediyelere söylüyorum, bakıyorum olmuyor sosyal medya üzerinden yazıyorum ancak göremiyorlar. Bu insanlar günlük yaşıyorlardı. Bunlar şimdi ortada kaldı bu yüzden çığlık çığlığa bağırıyorum. Devletin en az bir yıl şartsız gelir sağlaması gerekiyor. Bütün bu mahallelere ücretsiz internet erişimi verilmesi gerekiyor. Çocukları kurtaramazsak bin kat artacak bu durum. Marketlerde mamalarda alarm var. Bu durumun vahametini ortaya koyuyor. Anneler çocuklarına mama alamadığı için akşama kadar şekerli su içiriyor.

Rapor önerilerle bitiyor

Eksikliklere dair tespitlerin yapıldığı raporda ayrıca yerel yönetimler ve devlet organlarına yönelik, istihdam, yaşam alanı ve güvenlik, beslenme ve temel bakım, sağlık, eğitim, sosyal hayat, sosyal destekler gibi konularda detaylı önerilerde bulunuluyor.

 


Yorum yap

E-Mail adresiniz yayımlanmayacak. İşaretli alanları doldurmanız zorunludur *

Yanıtı iptal et

İlgili yazılar