Nəriman Nərimanov Bolşeviktir!

Nəriman Nərimanov Bolşeviktir!

Nəriman Nərimanov’un Karabağ sorununa yaklaşımı hiçbir zaman, faşistlerin iddia ettiği gibi milliyetçi bir temelde olmamıştır

Nəriman Bakı

Sağcı olmak zor iştir ama faşist olmak daha zor iştir. Aklı, sağduyuyu tamamen bir kenara bırakmayı gerektirir. Bazen öyledir k,i faşist kafa için “her gördüğü sakallıyı dede sanma” bile çözmesi zor bir problemdir. 

9 Ekim 2020 akşamı twitter’da bir süre “Neriman Nerimanov” (ki Azerice’nin Latin alfabesi ile doğrusu Nəriman Nərimanov) TT (trend topic) oldu. Pek çok kişi bu TT’yi tıkladığında faşist ayaktakımının Kıbrıs Cumhurbaşkanı’nın Kuzey Kıbrıs’ın bazı yerleri Rumlara verilebilir’ sözüne karşı çıkmak için Nəriman Nərimanov’un Karabağ ile ilgili söylediği bir sözünü gündeme sokmuşlar. 

Sol cenahtan insanlarsa -çok yüksek ihtimaldir- bu yazılanların faşistler tarafından üretildiğini görünce ve Nəriman Nərimanov’un Azeri olduğunu da anlayınca, bir başka sığ akla dayanarak meseleden hemen uzaklaşmışlardır.

Lakin Nəriman Nərimanov Türkiyeli devrimcilerin en azından ismini bilmesi gereken birisidir. Daha ileri bir özeleştiri yapacak olursak, devrimin Rusya kısmındaki devrimcilere, önderlere dair bilgimiz varken, Kafkasya, Orta Asya kısmına dair bilgimiz sıfıra yakındır. En fazla bildiğimiz Stalin’in bir dönem Bakü’de petrol işçileri içinde çalıştığı, TKP kongresinin Bakü’de olduğu, Sultan Galiyev’in fikirleridir. Ancak bu isimler, olaylar dışında ne Azeri ne Ermeni ne de Orta Asyalı Bolşevikler’den bihaberizdir. Bildiğimiz, Ermeni isim olarak Kamo olarak tanınan Simon Ter Petrosyan’ı geçmez. Hatta çoğu kişi Kamo’nun Ermeni olduğunu dahi bilmez, desek yeridir.

Nəriman Nərimanov’un Hayatı

Türkçe Wikipedia’da çok az bilgi olmasının yanı sıra, doğal olarak Azerice Wikipedi’da Nəriman Nərimanov hakkında doyurucu bilgi vardır. Kim olduğuna dair birkaç önemli satır başını sıralayalım:

– 2 Nisan 1870’de Tiflis’te doğdu.

– 1890’da öğretmen oldu. 

– 1908’de 30 yaşında tıp doktoru oldu.

– Devrimci çalışmaları nedeni ile 1909’da Bakü’den Tiflis’e geçti, orada yakalandı.

– 7 aylık cezanın ardından Kazakistan’ın Astrahan şehrine sürüldü. 

-1919 sonunda Moskova’da Lenin ile tanıştı. 

-1920’de Bakü’ye döndü. 

-1920 Mayıs’ında Sovyet Azerbaycan’ın ilk başkanı oldu. 1 yıl bu görevde kaldı. 

-1922’de Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Yürütme Konseyi Başkanı seçildi. 

-1922-1925 arasında Sovyetler Birliği Merkez Yürütme Kurulu’nun parti başkanı olarak görev yaptı. 

-19 Mart 1925’te öldü, naaşı 23 Mart 1925’de Lenin Mozelesine defnedildi. 

Ölümünden sonra Troçki onun için “Lenin’den sonra doğunun ikinci itici gücüdür” demiştir. 

Karabağ Sorunu

Bugün savaşın olduğu Karabağ sorununun geçmişi Çarlık Rusyası’na kadar dayanır. Sovyetler Birliği’ne de kalan Karabağ sorunun çözümünde Nəriman Nərimanov’un ciddi katkısı vardır. Ancak Nəriman Nərimanov’un katkısı bugün faşistlerin dillerine doladıkları gibi milliyetçi-faşist biçimde değildir. Tam tersine, Sovyet Devrimi’nin başından itibaren Azerbaycan’daki Ermeni Bolşevik yoldaşlarıyla birlikte sosyalist biçimdedir.

Ancak bugün bile Nəriman Nərimanov’un Karabağ sorununu ele almasına, önerdiği çözümlere dair bildirilenler milliyetçilik süzgecine takılmıştır. Nəriman Nərimanov ile ilgili Azerice sayfada Nəriman Nərimanov’ın Lenin’le Karabağ hakkındaki mektuplaşmalarının sadece milliyetçi kısımları aktarılmaktadır:

N.Nərimanov mektubunun bir yerinde Lenin’e şöyle yazar: Ermeni meselesi Türkler için ölüm kalım meselesidir. Bu meselede Türklerin yanında yer almazsanız, büyük Doğu halklarını kaybedebilir ve Azerbaycan’ı elde tutmak mümkün olmayabilir! (“Respublika” qəzeti, 10 iyul 2019-cu il)

Biliyoruz ki Karabağ sorunu Sovyetler Birliği’nin kurulmasından sonra halklar ekseninde ele alındı. Meselenin çözümünde Stalin’in başkanlığını yürüttüğü komisyon çalışmaları sonrasında Sovyetler Birliği Merkez Yürütme Kurulu “Müslümanlarla Ermeniler arasında milli barışıklığın zaruriliği, yukarı ve aşağı Karabağ’ın iktisadi ilgileri ve daha çok Azerbeycan’la sık ilgilerinin olması dikkate alınarak, Karabağ, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti sınırları içinde kalsın, özerk vilayet birliğine dahil olan Suşa şehri inzibati merkez olmak kaydıyla (Karabağ’a) geniş özerlik verilsin” kararı almıştır. 

Özetle, Nəriman Nərimanov’un Karabağ sorununa yaklaşımı hiçbir zaman, faşistlerin iddia ettiği gibi milliyetçi bir temelde olmamıştır. 

Nəriman Nərimanov’un bir de Kurtuluş Savaşı ve sonrasında Ankara Hükümeti ile olan ilişkileri vardır ki, başta Vatan Partili faşistler olmak üzere tarihsel dönemi yok sayan pek çok faşistin özel ilgisini çeker.

Ancak bizlerin Nəriman Nərimanov hakkında konuşmaya başlarken muhatabımıza söylememiz gereken ilk cümle şu olmalıdır: Nəriman Nərimanov Bolşeviktir.


Yorum yap

E-Mail adresiniz yayımlanmayacak. İşaretli alanları doldurmanız zorunludur *

Yanıtı iptal et

İlgili yazılar